Gerçek Edebiyat

"Catherine sadece zekiydi, bundan fazlası değil, sadece biraz zekiydi."

Vasili Klyuchevsky

Hiçbir şöhrete kavuşmadı ve tarihe "büyük" olarak geçmedi, Leibniz ile mektuplaşmadı ve Couperin'in minuetlerini klavsenle çalmadı. Muhtemelen kim olduklarını bile bilmiyordu. Hiç kimse onu, iri yapısı, kocaman kafası ve sert yüz hatlarıyla, yüzyılın centilmenliğinin simgesi olarak görmezdi. Ne zekâsı, düşünce kolaylığı ne de üslup zarafetiyle öne çıkıyordu; bunlar, seçkin çevrelere giriş için gerekli olan temel niteliklerdi.

Ama o, bir süper gücün hükümdarı tarafından tapılan, Leibniz, Couperin ve Avrupa'nın tüm olağanüstü zekâları tarafından hayranlıkla izlenen bir kadındı.

1. Petro'nun tören giysisi

O, Martha Skavronskaya, daha çok I. Katerina olarak bilinen kadındı. En alt tabakadan gelen bir kız olarak, hiç kimsenin önceden işaret etmemesine rağmen, iktidarın zirvesine yükseldi.

Köylü kökenli, tanınmayan bir Livonyalı, bir çamaşırcı ya da o zamanlar dedikleri gibi "çamaşır yıkayıcı", Şermetev'in ganimeti, daha sonra Menşikov'a hediye edilen bu kadın, Peter'in dikkatini çekti.

Afrodit olmaktan çok uzak, tatlı ve çekiciydi. Çağdaşları, Martha-Catherine'i sıcaklığı ve dizginsiz Petruşka'yı nazikçe yönetme yeteneği nedeniyle övdüler. Görünüşe göre bu, herkese bahşedilmeyen kadın bilgeliğinin özüdür. Çar, kalbine göre seçtiği kişiye "Katerinuşka, sevgili dostum" diye seslendi.

Düğün ayakkabıları

Mareşal Burchard Christoph Munnich gözlemlerini şöyle yazdı: "Bu imparatoriçe, doğuştan gelen iyiliği sayesinde tüm ulus tarafından seviliyor ve tapılıyordu. Gerçekten de hükümdar ile tebaası arasında arabulucuydu."

Holstein Dükü'nün elçisi diplomat Henning-Friedrich Bassevich ise Peter'ın imparatoriçesiyle olan birliğini mühürleyen sırrı kelimenin tam anlamıyla şöyle açıkladı: "Catherine'in sesi Peter'ı sakinleştirirdi; sonra onu oturtur ve başını okşardı. Bunun üzerinde büyülü bir etkisi olurdu; birkaç dakika içinde uykuya dalardı. Uykusunu bölmemek için, başını göğsünde tutar, iki üç saat boyunca hareketsiz otururdu. Sonrasında tamamen dinlenmiş ve uyanık bir şekilde uyanırdı."

Katerina'nın ayakkabıları

Peter'ın aşk maceraları olmuştu, ancak tüm bu metresler Catherine ile kıyaslanamazdı; kaba fizyolojik nitelikteki geçici tutkular.

"Catherine sadece zekiydi, daha fazlası değil, sadece biraz. Zekası özellikle incelikli veya derin değildi, ama esnek ve temkinli, hızlı zekalı ve akıllıydı; yerini ve zamanını biliyor, başkalarını rahatsız etmiyordu. Catherine doğru zamanda ve ölçülü bir şekilde nasıl zeki olunacağını biliyordu," diye yazmıştı Vasili Klyuchevsky eserlerinden birinde.

Kaderin lütfuna mazhar olmuş bu taçlı köylü kadın nasıl biriydi?

Bu sorunun cevabı, şu anda Hermitage'da sergilenen sergide veriliyor. Bu büyük ölçekli proje kronolojik olarak düzenlenmiş; Catherine'in hayatının ana aşamalarını, Peter'in başarılarını ve çocuklarının kaderlerini gözlemliyoruz.

İmparatoriçenin yüksek bir saç modeliyle, Fransız tarzında dikilmiş lüks bir elbiseyle ve kapalı bir yelpaze tutarak göründüğü devasa bir portreyle karşılanıyoruz.

Şaşırtıcı desenli Fransız halısı

Eleştirmenler, "çamaşırcı"nın, önemli bir sosyal beceri olan yelpaze sallama sanatında asla ustalaşamadığını alaya almışlardı.

Bu arada, sergide 18. yüzyılın başlarından kalma yelpazeler de yer alıyor; bunlar soyluların cilveleşme araçlarıydı.

Ressamların Catherine'i pohpohlamış olmalarına rağmen, sayısız resmi portre onun görünümü hakkında bir fikir vermektedir. Gerçekten de, Versailles'daki gibi büyüleyici bir güzelliğe sahip değildir. Jean-Marc Nattier'nin bir başka portresinde sıkı bir korse giymiş olmasına rağmen aşırı kilolu görünmektedir.

Eleştirmenler her zaman vardı! "Şişman ve esmerdi; tüm görünümü olumlu bir izlenim bırakmıyordu. Ona bir bakışta bile, düşük soylu olduğunu hemen anlamak mümkündü," diye hatırlıyor Büyük Frederick'in kız kardeşi Prusya Prensesi Wilhelmina, Catherine'i daha çocukken gördüğünde. “Giydiği elbise büyük olasılıkla bir pazar tezgahından alınmıştı; eski moda bir kesime sahipti ve her tarafı gümüş ve payetlerle süslenmişti. Önünde değerli taşlarla işlenmiş, çok özgün bir tasarıma sahip, çift başlı bir kartal şeklinde bir kemer takıyordu; kartalın kanatları da sade bir şekilde küçük değerli taşlarla bezenmişti. Kraliçe yaklaşık bir düzine madalya ve aynı sayıda ikon ve muska takmıştı ve yürürken her şey, sanki süslü bir katır geçmiş gibi şıkır şıkır ses çıkarıyordu. Kral ise uzun boylu ve yakışıklıydı, yüz hatları sert ve heybetliydi.”

Çariçe Katerina'nın çorabı

Bu prenses, kendi cinsiyetine karşı patolojik bir kötülükle tanınıyordu ve bu nedenle tüm sözlü oyunları abartıdan ibaretti. "Siyah" sıfatı, narin soylu kadınların çok korktuğu güneş yanığına atıfta bulunuyordu. Catherine, Peter'ın seferlerine katıldı, bir gölgelik altında oturmadı. Catherine'in en gerçekçi tasviri, Peter I'in ikinci yurtdışı seyahati sırasında Lahey'de yapılan Karel de Moor'un portresi olarak kabul edilir. Bu, sade, neredeyse "evsel" bir versiyondur ve öznenin yüzü sakin bir yarım gülümsemeyle aydınlatılmıştır.

Aynı zamanda, en seçkin Ruslar bile nezaket kurallarından habersizdi ve çoğu zaman komik giyiniyorlardı. Bunun bir örneği, eski adıyla Stroganova olan Maria Novosiltsova'nın portresidir. Resim, "Avrupa tarzında" ilk ressam olan İvan Nikitin tarafından yapılmıştır. Maria Yakovlevna, XIV. Louis'nin gözdelerinden biri olan Mademoiselle Angélique de Fontanges'in adını taşıyan Fontange tarzı bir başlık takmaktadır. Başlığın tasarımı bir kokoshnik'e benzemektedir. "Engagent" adı verilen kabarık dantel manşetler, kırmızı bir dushegreya (küçük şapka) ile birlikte kullanılmıştır. Elinde, Büyük Petro'nun toplantılarında kaçınılmaz olan bir yelpaze tutmaktadır. Eski Rus ve modern trendlerin bu karışımı 1730'lara kadar devam etmiştir.

Yanında, Çar'ın dostu olan zengin sanayici kocası Grigory Stroganov'un portresi var. Koyu kırmızı bir kaftan, işlemeli bir yelek ve kıvırcık bir peruk giymiş. Göğsünde, elmas bir çerçeve içinde Çar'ın küçük bir portresi bulunuyor; bu, bizzat Peter'ın zarif bir hediyesi. 18. yüzyılın başlarındaki Rus portrelerinde tipik olarak her ton kırmızı kullanılırken, Paris veya örneğin Londra'da yoğun, zengin bir kraliyet mavisi tercih ediliyordu. Bu, Rusya'da kırmızı giysiler için bir gelenekti; zengin, asil ve saygın bir renkti.

Jean Marc Nattier, '1. Katerina'nın Portresi'

Ünlü "Çar Hazretleri I. Petro'nun Evliliği" gravüründe, tüm kadınlar aynı fontangeleri ve aynı kesimli elbiseleri giyerek, tıpkı birbirinin aynı kopyaları gibi görünmektedirler. Petro, evliliğinde bir ölçüde kendisinden yaşça büyük meslektaşı Louis'i taklit etmiştir. Fransız hükümdarı, dul kaldıktan sonra Madame de Maintenon ile evlenmişti, ancak Çarımız çok daha ileri giderek Catherine'i taçlandırmış ve onu kendisine eşit kılmıştır. Sergide Catherine'in taç giyme töreni için yapılmış bir madalya da yer almaktadır; madalyada iki profil bulunmaktadır, bunlardan biri doğuştan otokrat bir kadın, diğeri ise soylu olmayan bir kadındır.

Sergide, Peter'ın kendisinin de dahil olduğu çok sayıda portre yer alıyor. Jean-Marc Nattier'nin temsili bir portresi, Çar'ı o dönemde yaygın olduğu üzere fantastik Gotik zırh içinde gösteriyor. Tüm krallar, dükler ve seçmenler şövalye kıyafetleri giymiş, daha doğrusu zırhlar sonradan eklenmiştir. Ayrıca kraliyet çocuklarının portreleri de sergileniyor: Eudoxia Lopukhina'dan doğan talihsiz Çareviç Alexei ve Catherine'in iki kızı, ciddi Anna ve uçarı Elizabeth. İronik bir şekilde, babasının "Lizanka-tatlım" diye seslendiği Elizabeth daha sonra imparatoriçe oldu ve yirmi yıl boyunca hüküm sürdü. Rusya'da kalan bir sözleşmeli işçi olan Louis Caravaque'nin tablosunda Prenses Elizabeth, bir bebek veya porselen figür gibi büyüleyici bir görünüm sergiliyor.

Paha biçilmez Çin porselenleri

Eşyalar özellikle dikkat çekiyor, özellikle de I. Petro'nun resmi kıyafetleri. Çar genellikle gösterişsiz kıyafetler giyerdi; ya siyah bir Hollanda burjuva kaftani ya da bir gemi ceketi. Resmi davetlerde, Petro bazen gümüş işlemeli çarpıcı gri-mavi bir kıyafete sıkışmak zorunda kalırdı. Petro'nun boyu ve yapısı iyi bilinmesine rağmen, kaftan uzunluğu ve darlığıyla dikkat çekiyor. Ve işte Catherine'in zarif, muhteşem ve korkunç derecede rahatsız edici ayakkabıları. Yüksek topuk, iki kötülüğün sadece daha az kötü olanı. Ayağa mükemmel bir şekil vermek için kalıp sıkı yapılmıştı ve ayrıca ayakkabılar hem sağ hem de sol ayak için tek bir kalıba göre şekillendirilmişti. Aristokrat kadınlar ve özellikle çariçeler, bu işkence ayakkabılarını giydirmek için özel hizmetçilere sahipti. Ama ne kadar harika görünüyorlar; işlemeli, değerli tokalarla!

Centilmenlik çağı, maskeli baloları ve kılık değiştirmeleri, oyunları ve yaramazlıkları destekliyordu. Karnaval dünyası ise bunun tam tersi, kasıtlı bir yalan; tanıdık anlamların kaybolduğu ve ahlakın sarsıldığı bir yer. Bir beyefendi gibi giyinmiş bir kadın, 18. yüzyıl eğlencelerinin tipik bir örneğidir. Vitrinde, Catherine'in maskeli balo kıyafeti sergileniyor: tafta işlemeli kadife bir kaftan, eldivenler ve üç köşeli bir şapka. Bu gelenek, günlük hayatında bile iç çamaşırı ve üniforma giymeyi seven kızı Elizabeth Petrovna tarafından sürdürülecekti.

Peter, yeniliklere ve merak uyandıran şeylere, ama en çok da teknolojiye hayrandı. Her nesnenin özüne inmek, mekaniğini çözmek ve kendi başına bir şeyler monte etmek istiyordu. Çar birçok zanaatı biliyordu ve bilimlerde üstün yetenekliydi; ona verilebilecek en iyi hediye bir çizim aleti seti veya bir usturlap olurdu. O günlerde saatler, günümüz pazarlamacılarının iddia ettiği gibi, "prestijli eşya" olarak kabul ediliyordu. Peter, İngiltere'den saatler sipariş etti; sergide mekanik bir orgu olan muhteşem bir örnek yer alıyor.

1. Petro'nun çalışma arkadaşları

Sergi oldukça kapsamlı. Kraliyet atölyesinin ürünü olan beş kollu bir avize, İncil ve mitolojik sahneler içeren Fransız duvar halıları ve anlaşılmaz, gizemli ve inanılmaz derecede pahalı Çin porselenlerinin harikaları da sergileniyor. Bürolar, çekmeceli dolaplar ve masalar da sergide yer alıyor.

İşte Çar'ın ölüm maskesi. Peter, tahta geçişin tamamen bir piyango olduğuna ve bir aptalın veya düşmanın tahta geçebileceğine inanıyordu. Bu nedenle, İmparator'un kendisinin bir halef atamasına izin verecek yasal bir düzenlemeye ihtiyaç vardı. Bunun nedeni, Çareviç Alexei'nin Peter'ı büyük ölçüde hayal kırıklığına uğratmış olmasıydı. Böylece, akrabalık ilkesini ortadan kaldıran Veraset Kararnamesi yayınlandı. Çar bir halef atamayı başaramadı ve karısı, Alexander Menshikov'un enerjik çabaları ve Muhafızların desteği sayesinde tahta geçti.

Her açıdan en dikkat çekici sergi, taç giyme töreni için özel olarak yaptırılan I. Katerina'nın arabasıdır. Kırmızı ve altın rengi, parıldayan araba, Livonya'nın Külkedisi'ni son zaferine taşıdı.

Sadece iki yıl hüküm sürdü ve aşırı yeme içme düşkünlüğünden öldü.

Karel de Moor, Katerina'nın en gerçekçi portresi

Sağlıksız yaşam tarzı, stresle daha da kötüleşti; Peter tarafından yetiştirilen bir devleti devralmak ne kadar da komik bir durumdu!

Ama! O birkaç yıl boyunca hiçbir şey israf edilmedi veya boşa harcanmadı. Çariçe, "Peter'in yuvasının yavrularından" gelen zeki danışmanlarla çevriliydi.

Geride güzel bir anı bıraktı ve bunu herkes başaramaz. Tarihçi Sergei Solovyov onun hakkında şöyle yazdı: "Peter'in yönetiminde kendi ışığıyla değil, yoldaşı olduğu büyük adamdan ödünç aldığı bir ışıkla parladı; belli bir özgüven seviyesini koruyabilme, etrafında olup bitenlere dikkat ve sempati gösterebilme yeteneğine sahipti; çevresindeki insanların kişisel ilişkilerinin sırlarına vakıftı."

İlgi, şefkat, ışık; bunlar hiç de az şeyler değil.

ÇARİÇE KATERİNA KİMDİR?

15 Nisan 1684 tarihinde Letonyalı bir köylü ailesinin kızı olarak Kurşas'ta dünyaya geldi. Doğduğu zamanki ismi Marta Elena Skavronska idi. Asıl adı Marta Skrovnovska olan Çariçe Katerina üç yaşında öksüz kaldı ve Lüterci papaz Johann Ernst Glück tarafından büyütüldü. Ruslar, İsveç ile yaptıkları savaşlar sırasında Katerina'yı esir aldılar ve kimsesiz köylü kızı, Çar Petro'nun danışmanlarından birinin hizmetçiliğini yapmaya başladı. Görevi, danışmanın konağında çamaşırcılıktı. Katerina, bu arada efendisinin konağına sık sık gelen Çar'ın gönlünü çelmeyi başardı, 1703'te Çar'dan bir çocuk dünyaya getirdi ve 1705'te Ortodoks dinine geçti. Ekaterina Aleksiyevna adını aldı. Katerina'nın Prut Savaşı sırasında barışı sağlamak için Osmanlı sadrazamı Baltacı Mehmet Paşa'yla bizzat müzakerelere katıldığı ileri sürülmektedir. Prut savaşından sonra 1712 Şubatında Çar ile resmen evlendi. 1724'te taç giydi.

Ancak taç giydikten kısa bir süre sonra özel sekreteri Willem Mons 26 Kasım'da rüşvet almak ve görevi kötüye kullanmaktan asılarak idam edildi ancak bazı iddialarla göre idam edilmesinin sebebi Mons Katerina ile gizli aşk yaşıyordu ve ikili zina yapmıştı ancak bu iddiaları doğrulayan somut bir kanıt bulunmamaktadır. İdam edildikten sonra cesedi 3 gün darağacında bekletildi daha sonra kafası kesilip etanol dolu bir kaba konuldu. Bu olay Katerina'nın saltanatını etkilemedi. Petro'nun bir yıl sonra vâris bırakmadan ölmesi üzerine de asillerin muhalefetine rağmen saray muhafızlarının ve bazı askerlerin desteğiyle "Çariçe" ilân edildi. Devlet işlerini kocasının daha önce belirlemiş olduğu altı kişilik bir danışmanlar heyetine bırakan Katerina, dış politikada İngiltere, Fransa ve Prusya'nın oluşturduğu Hannover Birliği'ne karşı Avusturya ile İspanya'nın tarafını tuttu. Büyük Petro'yla evliliğinden 11 çocukları oldu. Bunlardan sadece Anna ve Yelizaveta yaşadılar. Yelizaveta daha sonra Rusya'nın çariçesi oldu. Döneminde ciddi bir olay ya da savaş olmadı. Yönetimde Danışmanlarının etkisi altındaydı. Bu dönemde Rus ordusu 130.000 erkek ve 100.000 Kazak'tan oluşuyordu sayıca Avrupa'daki en kalabalık orduydu ancak ordunun giderleri Devlet bütçesinin % 65'ini oluşturuyordu Katerina asker sayısını ve askeri harcamaları azalttı ve köylüler üzerindeki vergileri hafifletti.[1] 2 yıllık saltanatından sonra 17 Mayıs 1727 tarihinde tüberküloz hastalığından Petersburg'da öldü.

Günümüzde Alaska sınırları içerisinde bulunan Katerina Adası'na 1935 yılında kendisi onuruna Katerina ismi verilmiştir.

Galina İvanka
(ZAVTRA.RU)
Gercekedebiyat.com