Gerçek Edebiyat

Roman 25 Nisan 1915 Çanakkale savunmasıyla başlamaktadır.

Köylü çocuğu bir askerin gece karanlığına doğru bakıp buğday kokusunu alarak, “ekinler yatmış” demesi köklü bir duygudur. (sayfa 17)

Fırtınayla buğdayların yere yatması, yani ölmeye yatması.

Bunu köylüler-toprak emekçileri iyi duyumsar, bir de açlık-yoksulluk ve giderek ölüm korkusu…

Sipahi ve ayan korkusu… Tefeci ve tüccar korkusu…

Konu Akhisar topraklarında geçmektedir.

Bey Kayalıoğlu topraklara Sipahi atanır.

Toprağın dirliğini, devletin vergisini koruyacaktır.

Padişahın toprak vekilidir.

Reayadan öşür vergisini alacaktır.

Bey öşür oranını yirmide birden onda bire yükseltir.

Köylü(reaya) itiraz eder, sert mücadeleler olur.

Kayalıoğlu Derebeyliği haline gelir.

“İlk Kayalıoğlu beyinin insan teri ve kanıyla biriktirmeye başladığı mülkle servet ezelden ebede böylece mayalandı gitti…bir teneke buğdayın hikayesi…” (sayfa 40)

Topraktaki sermaye birikimi kanlıdır, zulüm vardır, ölüm hep vardır, pusular, entrikalar hiç bitmez…

Kahya Mihail bir oyun ile(zehirleterek) beyi yok eder, genç oğlu Şahin Bey’i yerine geçirir,  ürettiği sahte korkularla onu kulede adeta tutsak bir yaşama yönlendirir.

Böylece sınırsız toprakları, ürünleri kontrol ederek büyük bir servet edinir.

Düzenbaz Mihail, İngiliz sömürgeci Whittall ve Ortakları Şirketi’nin yerli komisyoncusu olmuştur.

Öyle ya kendisi Akhisar’daki en büyük mülkün, Kayalıoğlu Malikanesi’nin vekiliydi.

Sermaye ister yerli, ister yabancı olsun, fark etmez, dini, imanı, milliyeti yoktur.

Onların mayası toprak ve topraktan biriktirdikleridir. (sayfa 62)

Ürünleri elleri parçalanarak toplayan köylülerin ise dönen dolaplardan, artı değerlerden haberleri yoktur.

Kitabın 66.ncı sayfasında “…Boz yer ile gök atlasın arasında her anı kızıl kavgayla dolu cihan idi işte burası…” diye tanımlanan sınırsız toprak bize çok şeyi çağrıştırmaktadır.

Kitabın adındaki nesnelliğe imgesel bir anlatı da eklemektedir.

Paranın artı değerle, sömürgecilikle, vurgunla, rantla, rüşvet-komisyon ile, her ne şekilde sağlanırsa sağlansın, onun da kanlı-canlı olduğu, hayatın içine sızıp birikmek-çoğalmak istediği, yeni yataklara doğru akmaya yöneldiği, vurgulanıyor.

Bu, parayı bir üretim ilişkisi olarak doğru bir kavrayıştır.

Onu bekletmek, saklamak ölümcüldür.

Reaya toprağı kullanıyordu, mülkiyet padişahındı. Vekili Beylerindi.

Cephede asker olan, vergiyi veren, hasadı kaldıran onlardı.

İngiltere’deki dokuma fabrikaları durmadan çalışıyordu.

Onların geleceği de sınırsız pamuk tarlalarında Türk, Hint köylülerinin pamuk üretimlerine bağlıydı.

Demiryollarını ve şirketleri bunun için kurmuşlardı.

Boğazları kesilmiş çocuk başlarının üzerine örtülen buğday sapları…(sayfa 88-89)

Akan kanlarla başakların koyu kırmızıya boyanması…(s.89)

Yakaköylüler ve Tepeköylülerin düzenbaz kahyayı atlatıp Şahinbeye ulaşmaları ve işbirlikçi Mihail kahyayı yok edişleri…

Arapoğluları’nın da isyana katılıp katkı vermeleri.

Yazarın sınıf mücadelesini çağrıştıran dip dalgasını anlatırken yaptığı benzetmeler ilginçtir:

“Bütün iş çoğunluktadır… Bütün iş fırtına olup esmeyi hatırlamaktır…” (s.89 ve 90)

Kahyanın Şahinbeyi de kandırarark işbirliği yaptığı İngiliz emperyalistleriyle sonuca gidemeyişi…

Ve yörükler, köylüler, ezilenler dayanışmasıyla Reaya uyanmış ve arazi çitlerini yerle bir etmişlerdi…

Kahyanın İngilizlerle işbirliği yaparak, Konak beyini saf dışı etmeye çalışarak, sınırsız araziyi yabancı güçler lehine yönetmeye kalkışması başarısız olmuştur.

Ama Konak düzeni de devam etmiştir.

İsyanın önderlerinden yiğitbaşı Üsen Merkezi güçlerin emriyle asılmıştır.

90 bin dönümlük toprakta meralar, zeytinlikler, pamuk, tütün ve buğday üretimleri yer alıyordu.

Kayalıoğlu Adnan Bey’e köylüler borçlanıyorlardı. Üretim biçimleri budur.

Bir yanda Arapoğulları, bir yanda Adnan Bey ve sülalesi…

İttihat ve Terakki 5 bin dönümlük hazine arazisini köylüye dağıtmak istiyor.(sayfa 145)

Manisa ve çevresinde.

Balkanlarda bazı noktalarda benzer işler önceden yapılmıştı.(s.150)

Yarbay Zeki ile Teğmen Cemil’in Çanakkale Savunması konusundaki tartışmaları hem askeri hem de Osmanlının son dönemlerinde emperyalizm ile ilişkiler açısından çok öğreticidir.

Teğmen Cemil’in düşmanın taktiklerini büyük öngörüyle hesaplaması ve Alman Komutan Liman Paşa’nın savaşa Mehmetçik açısından değil, Alman Devletinin çıkarları açısından bakması çok düşündürücüdür.

Sınıf mücadelesinin cephede de devam ettiği, belirli miktar parayı ödeyenlerin savaştan, askerlikten muaf tutulduğu sayfa 183’te açık bir dille anlatılmıştır.

Zaten savaş siyasetin başka araçlarla devamıdır…

Teğmen Cemil tam anlamıyla millicidir. (s.195)

Enver Paşanın bile hakikatlerin üzerinde olmadığı, ordumuzun ve siyasetimizin Almanya’ya teslim edilmemesi gerektiği, vurgulanmaktadır.

Arap Ali ve Teğmen Cemil savaşta yaralanırlar.

Yazara şunu sormak gerekir: Romanda Çanakkale savunması kurgulanırken, 19.ncu tümen komutanı yarbay Mustafa Kemal’e ve onun rolüne yer verilmiş midir?

Sayfa 223’te yaralı Arap Ali ile konuşan kişi Mustafa Kemal olmalı.

Sayfa 227’de cephede savaş sürerken, bir yandan da zenginlerin, toprak ağalarının, tüccarın, sermayenin işleri tıkır tıkır işlemekte, karları çoğalmaktadır.

Romanda savaş dahil hayatın her cephesindeki toplumsal gelişmelerin-olayların çok yönlü algılanıp anlatılması yerinde olmuştur.

Konak sahibi Adnan Bey, Manisa’daki işleri Kahyası Zaim’e bırakıp İzmir’e açılır.

“Atik, cevval ve ticari heyecanı yüksek” bir insan olan Adnan Bey aynı zamanda Akhisar İttihat Terakki sorumlusudur.

Cemiyet içinde Adnan Bey’in konumu tartışılır.

Toprak dağıtımına karşı duruşu, fikirleri değil emellerinin oluşu, varlığının ter ve emekle olmadığı…

Öykü içinde öyküler-öykücükler hayli fazla…

Hele Demirci Asım başlı başına bir karakter.

İttihatçı Hacı Bey’e İzmir sahilinde anlattıkları ve sözünü şöyle bitirişi:

“…bu harpten şunu öğrendim ben. Düşmanınız bir edepsizse siz iki edepsizleşeceksiniz. Yoksa bu dünyada ev de memleket de yok bize…” (s.245)

Bu ilginç ve kapsamlı romanı incelemeye devam edeceğiz…

Halit Suiçmez
Gercekedebiyat.com